Her çocuk konuşmaya kendi hızında başlar. Bazı çocuklar erken konuşurken bazıları biraz daha geç kelime kullanmaya başlar. Ancak çocuğun dil ve konuşma becerilerinin yaşıtlarına göre belirgin şekilde geride kalması, bir değerlendirme yapılmasını gerektirebilir. Erken fark edilen gecikmeler için zamanında alınan destek, çocuğun iletişim becerilerine önemli katkı sağlar.
Dil ve konuşma arasındaki fark
Dil, kelimeleri anlama ve kullanma, cümle kurma ve düşünceleri ifade etme becerisidir. Konuşma ise seslerin doğru şekilde çıkarılmasıyla ilgilidir. Bir çocuk dili iyi anlayıp konuşma seslerinde güçlük yaşayabilir ya da tersi durum görülebilir. Bu nedenle değerlendirmede her iki alan da ele alınır.
Dikkat edilebilecek işaretler
- Bebeklik döneminde seslere ve konuşmaya az tepki
- Agulama ve hecelemenin az olması
- Yaşıtlarına göre çok az kelime kullanılması
- Basit yönergeleri anlamakta güçlük
- İki kelimeyi bir araya getirmekte zorlanma
- Konuşmasının yakın çevresi tarafından anlaşılmaması
- Daha önce kullandığı kelimeleri kaybetmesi
Olası nedenler
Dil ve konuşma gecikmesinin farklı nedenleri olabilir. İşitme sorunları, gelişimsel farklılıklar, nörolojik durumlar ya da çevresel etkenler bunlar arasında sayılabilir. Bazen belirgin bir neden bulunamayabilir. Nedenin belirlenmesi için hekim değerlendirmesi önemlidir; işitme kontrolü bu değerlendirmenin genellikle ilk adımlarından biridir.
Değerlendirme
Çocuk doktoru, gerekli gördüğünde çocuğu ilgili uzmanlara yönlendirir. Dil ve konuşma terapisti, çocuğun anlama ve ifade becerilerini, konuşma seslerini ve iletişim biçimini değerlendirir. Değerlendirme sonucunda gerekiyorsa terapi planı oluşturulur.
Evde dil gelişimini desteklemek
- Çocuğunuzla göz hizasında, yüz yüze konuşun.
- Günlük işleri anlatarak kelime dağarcığını zenginleştirin.
- Resimli kitaplara birlikte bakın ve resimleri adlandırın.
- Çocuğunuzun söylediklerini genişleterek tekrar edin.
- Konuşması için zaman tanıyın, cümlelerini tamamlamayın.
- Ekran süresini sınırlayın, karşılıklı oyunlara zaman ayırın.
Kaçınılması gerekenler
Çocuğu konuşmaya zorlamak, yanlış söylediklerini sürekli düzeltmek ya da başkalarıyla kıyaslamak, konuşma isteğini azaltabilir. Sabırlı ve destekleyici bir tutum, çocuğun iletişim kurma motivasyonunu korur.
"Bekleyelim" demeden önce
Bazı aileler "zamanla konuşur" düşüncesiyle değerlendirmeyi erteleyebilir. Endişeniz varsa bir uzmana danışmak her zaman iyi bir adımdır. Değerlendirme, gerekmiyorsa içinizi rahatlatır; gerekiyorsa desteğin zamanında başlamasını sağlar.
Terapi süreci hakkında dil ve konuşma terapisi yazımızı, alternatif iletişim yolları için alternatif iletişim araçları rehberimizi okuyabilirsiniz.
